Juridische zaken

Op deze pagina vindt u informatie over de juridische zaken bij een (vermoeden) van dementie en tijdens het verloop van de ziekte. Het is niet zo dat iemand, enkel door een diagnose, meteen niet meer in staat is de eigen zaken te regelen. Dat het wel staat te gebeuren is een gegeven. Dan is het goed te weten wat kan helpen om zo lang mogelijk iemand de regie te laten behouden.

Hieronder kunt u lezen wat nog geregeld kan en moet worden als degene met dementie dat zelf nog kan. Verder wordt aangegeven hoe het verder geregeld kan worden, als het niet op tijd geregeld is door de patiënt zelf.

Waarom niet te lang wachten met inwinnen van advies bij een (gespecialiseerde) notaris

Een wettelijk vereiste is, dat iemand op het moment dat een handtekening wordt gezet, goed begrijpt waarvoor getekend wordt en wat de gevolgen daarvan zijn. Een kenmerk van dementie is bij de meeste verschijningsvormen dat dit “begrijpen” en “overzien” in de loop van de tijd verdwijnt. Dat betekent dat op een gegeven moment niet meer getekend kan worden bij de notaris. Als dit wel zou gebeuren, is de akte namelijk niet geldig. Daarom is het belangrijk om na de diagnose dementie niet te lang te wachten zaken op papier te zetten.

Er zijn notariskantoren die zijn gespecialiseerd in de zorg rondom de dementie. In een gesprek met de notaris kan naar voren komen dat het verstandig is om een testament op te laten maken of om een bestaand testament bij de tijd te brengen. Ook kan de notaris adviseren een notariële volmacht op te laten maken.

Hieronder vindt u meer over de punten waaraan u moet denken bij het opstellen van een testament en een notariële volmacht.

Notariële volmacht/Levenstestament

Het grootste voordeel van het op laten stellen van een notariële volmacht of een levenstestament is dat iemand zelf de regie behoudt. In een volmacht bepaal je wie er voor iemand zal optreden op het moment dat die persoon dat zelf niet meer kan. Daarnaast kunnen in de akte ook instructies worden gegeven aan de gevolmachtigde, bijvoorbeeld over het al dan niet doen van schenkingen en de wensen ten aanzien van bijvoorbeeld verblijf of verzorging. Een notariële volmacht aangevuld met instructies aan de gevolmachtigde en de persoonlijke wensen wordt ook wel een levenstestament genoemd.

Wat als iemand straks zelf zaken niet (meer) kan regelen? Stel u voor dat iemand niet meer in staat is zaken te regelen, omdat  steeds vaker de dingen worden vergeten of minder goed begrepen. Vaak zal het dan zo zijn dat de partner of kinderen dit overnemen.

Is een volmacht van de bank hiervoor voldoende? Nee, een volmacht om te kunnen tekenen bij de bank is wel belangrijk. Hiermee is echter niet alles opgelost. Niet alleen omdat niet iedereen een partner en kinderen heeft. Er zijn ook zaken die een echtgenoot en kinderen niet mogen regelen. De verkoop van effecten is hier een goed voorbeeld van, maar ook schenkingen aan de kinderen. Verder is het zo dat het belangrijk is dat er wel een goed toezicht is op degene die over rekeningen kunnen beschikken. De laatste tijd horen we steeds meer over financieel misbruik. We spreken dan over ouderenmishandeling.

Bij welke zaken speelt dit verder? Met name komt het aan de orde bij de verkoop en levering van een woning. Voor zowel de makelaar als de notaris is het van groot belang dat iemand met dementie goed weet wat hij/zij doet als de woning verkocht wordt.

Persoonlijke belangen. Tijdens de ziekte krijg je ook te maken met het nemen van besluiten die de persoon met dementie betreffen. Dat kan medisch zijn, maar ook gaan over de dagelijkse zorg en persoonlijke verzorging. Hiervoor zal veelal de partner worden aangewezen. Een verzoek tot niet behandelen is een afspraak die met de huisarts wordt gemaakt. Ook een euthanasieverzoek regel je buiten de notariële volmacht. Wel zal in een levenstestament worden verwezen naar deze verzoeken.

Is er een oplossing? Het is mogelijk een algehele volmacht te geven aan iemand die volledig vertrouwd wordt, uw partner, (één van) de kinderen, een accountant of de notaris. Deze volmacht moet in een notariële akte worden opgenomen. 
Hierin wordt vastgelegd dat diegene alle zaken voor de patiënt kan regelen, waaronder alle bankzaken, schenkingen en ook het verkopen van een woning. De volmacht wordt zo gemaakt, dat vrijwel alles wat er geregeld moet worden, ook mag worden geregeld door de persoon die degene met dementie heeft aangewezen.

Testament

Bij een testament gaat het om de situatie ná overlijden. Voor jonge mensen met dementie komt de ziekte op een eerder tijdstip in het leven dan verwacht. Financieel kan uw situatie anders zijn dan aan het einde van een werkzaam leven. Ook de leeftijd van de eventuele kinderen is anders. Bij het opstellen van een testament wordt daarom door de notaris in een gezinssituatie zorgvuldig geadviseerd om te regelen hoe de achterblijvende partner ook financieel zo goed mogelijk verzorgd achter blijft.

Daarnaast spelen er andere vragen die wellicht in eerste instantie vreemd kunnen overkomen. Bijvoorbeeld: hoe als nu de achterblijvende partner een nieuwe relatie aan zou willen gaan, wat zijn dan de rechten van de kinderen?

En wat als er dan iets met de achterblijvende partner zou gebeuren; ook die situatie moet geregeld zijn.

Om goed te kunnen adviseren zijn alle financiële gegevens van belang. U kunt een gesprek met de notaris voorbereiden door ervoor te zorgen dat de financiële situatie goed in beeld is. Denkt u daarbij bijvoorbeeld ook aan eventuele levensverzekeringen bij spaarhypotheken. Door deze op een andere manier te koppelen aan de hypotheek, kan soms veel belasting bespaard worden.

Executeur

Het aanwijzen van een executeur gebeurt in een testament. Maar omdat het zo’n belangrijke figuur is na een overlijden, is het hier apart vermeld.

Wat is een executeur? De executeur is degene die door de overledene in een testament is aangewezen om alle zaken te regelen na het overlijden.

Wat maakt de executeur bijzonder? Als er een executeur is aangewezen, mogen de erfgenamen niets meer doen zonder de medewerking van de executeur. De executeur beheert de nalatenschap en betaalt de schulden. De executeur is de spin in het web en heeft alle touwtjes in handen. Hij moet zijn werk dan ook zorgvuldig doen. Bij het begin van zijn werkzaamheden moet hij beschrijven waar de nalatenschap uit bestaat en als alles is afgerond, moet hij verantwoording afleggen over de (financiële) afwikkeling.

Is een executeur wel nodig? Jazeker, er zijn heel veel redenen om een executeur aan te wijzen. Het is praktisch, omdat een executeur al vrij snel na het overlijden slagvaardig kan optreden. Daarnaast is het belangrijk in een aantal bijzondere situaties. Bijvoorbeeld als er ruzie is; of als niet alle erfgenamen meteen bekend zijn; als er Goed Doel instellingen zijn aangewezen als erfgenamen; of in de gevallen dat de rechter erbij betrokken zou moeten worden. Dit is aan de orde als er minderjarige kinderen zullen erven of als er misschien niet genoeg is om alle schulden te betalen.

Wie kan executeur worden? Je kan iedereen aanwijzen waarin je vertrouwen in stelt en waarvan je denkt dat hij of zij  zaken na het overlijden goed en in goede harmonie kan regelen.

Hoe benoem ik een executeur? Omdat de executeur zo belangrijk is, moet de benoeming in een bij de notaris opgemaakt testament worden geregeld. Daarin wordt ook vastgelegd wat de executeur moet en mag.

Wanneer kan de executeur aan het werk? De executeur kan aan het werk als hij of zij van de notaris de Verklaring van Executele heeft ontvangen. Deze verklaring kan in de meeste gevallen vrij kort na het overlijden worden afgegeven. Voldoende is dat de gegevens worden gecontroleerd en de executeur schriftelijk verklaart zijn functie te willen aanvaarden; de erfgenamen hoeven niet benaderd te worden. De begrafenis kan wel meteen geregeld worden.

Als iemand niet meer zelf kan handelen

Algemeen. Het is de vraag op welk moment de ziekte zo ver gevorderd is, dat iemand zelf niet meer kan handelen. Dit zal geleidelijk gaan. Er zullen zaken zijn die nog prima zelf beslist kunnen worden, maar tegelijkertijd kan het zijn dat er andere besluiten zijn waarvan de reikwijdte niet meer wordt overzien. Het is anders om te beslissen over de verkoop van de woning en het schenken van (een deel van) de opbrengst aan de kinderen, dan over wat je wilt eten en hoe de dag te besteden. Voor beide soorten besluiten is het van belang dat iemand wilsbekwaam is. Over wilsbekwaamheid kunt u meer lezen op http://www.wilsbekwaamheid.nl

Notariële volmacht. Voor het ondertekenen van iedere akte wordt door de notaris gekeken of iemand het geheel van een soms complexe situatie nog overziet. Is dat niet meer het geval, dan zal de notaris aan degene met dementie of uw partner vragen of een notariële volmacht is opgesteld, zodat iemand anders op een vertrouwde manier kan optreden. Is dat niet het geval, dan kunnen we nog uitwijken naar de wettelijke mogelijkheid.

Bewind via de kantonrechter. Is de ziekte zo ver gevorderd, dat de gevolgen van het ondertekenen van een akte niet meer worden overzien, dan kan bij de kantonrechter een bewind worden aangevraagd over het vermogen of een deel ervan. De kantonrechter houdt dan toezicht op het financiële beheer door de bewindvoerder. Een partner of kind(eren) kan optreden als bewindvoerder. Jaarlijks moet rekening en verantwoording worden afgelegd aan de rechter. Verder is het zo dat bij uitgaven boven € 1.500,00 vooraf toestemming moet worden gevraagd aan de kantonrechter. Ook voor bijvoorbeeld de verkoop van de woning. Voor uitgaven die niet in het belang zijn van de onder bewind gestelde, zoals schenkingen aan de kinderen, zal niet snel toestemming gegeven worden. Dit is anders, als u gewend was aan de kinderen te schenken. In dat geval zal de rechter deze traditie volgen.

Verschil bewind-notariële volmacht. Het grootste verschil tussen de beide regelingen is dat bij een notariële volmacht je zelf kan bepalen wie  vertrouwenspersoon wordt en hoe je wilt dat de vertrouwenspersoon zal handelen. Je kunt hier instructies voor geven. Bij een bewindregeling bepaalt de rechter wie de vertrouwenspersoon wordt en zijn ook de regels (richtlijnen) van de rechter van belang. Dit hoeft niet altijd samen te gaan met de wensen hierover.

Mentorschap. Als geen notariële volmacht is afgegeven voor persoonlijke belangen, kan hiervoor door de rechter een mentor worden aangewezen. Een mentor kan dezelfde persoon zijn als de bewindvoerder, maar dat hoeft niet. Dat hangt af van de betreffende persoon en wat goed bij iemand past. Ook hier houdt iemand zelf de regie wanneer dit tijdig in een notariële volmacht wordt vastlegd.

Notaris & dementie 

Notaris & Dementie is een samenwerkingsverband van vier regionale notariskantoren, die allen een lange historie in hun gebied kennen. Het gaat om:

• Huberts & Gaikema Netwerk Notarissen te Coevorden tel. 0524-517755;
• Notarispraktijk VelemaRijks te Roden tel. 050-5010515;
• Varekamp Notariaat te Dwingeloo tel. 0521-591545;
• KuipersBazuin Notariaat te Groningen tel. 050-3122642.

Voor nadere informatie klik op onderstaand logo van Notaris & dementie

 

 

 

 

Mijn partner